Wiosną 1940 r., w wyniku decyzji najwyższych władz ZSRR, przeprowadzono mord na około 22 tys. polskich obywateli – w tym na ponad 10 tys. oficerów wojska i policji. Decyzję o eksterminacji „wrogów władzy sowieckiej” podjęto 5 marca, natomiast pierwszy transport jeńców w celu ich likwidacji wyruszył 3 kwietnia z obozu w Kozielsku do Katynia. Wyroki wykonywali funkcjonariusze NKWD poprzez strzały z broni krótkiej w tył głowy. Miejscami kaźni Polaków, którzy znaleźli się w sowieckiej niewoli, stały się:
- Katyń – gdzie od 3 IV do 12 V rozstrzelano 4421 jeńców z obozu w Kozielsku;
- Charków – gdzie od 5 IV do 12 V zamordowano 3820 jeńców z obozu w Starobielsku;
- Kalinin (Twer) – gdzie od 4 IV do 16 V przeprowadzono egzekucję na 6311 więźniach obozu w Ostaszkowie (głównie policjantach i funkcjonariuszach KOP);
- Kijów, Charków oraz Chersoń – gdzie wymordowano 3435 jeńców z tzw. listy ukraińskiej, więzionych we Lwowie, Łucku, Równem, Tarnopolu, Stanisławowie i Drohobyczu. Ciała ukryto w różnych miejscach, w tym w Bykowni;
- Mińsk – gdzie przeprowadzono eksterminację 3870 więźniów z tzw. listy białoruskiej, których przetrzymywano w Białymstoku, Brześciu, Pińsku, Baranowiczach i Wilejkach. Zwłoki pomordowanych ukryto prawdopodobnie w Kuropatach.
Z obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie ocalało łącznie 395 polskich oficerów, których wywieziono do obozu w Juchnowie, a potem do obozu NKWD w Griazowcu.
Ofiarami zbrodni katyńskiej byli również Krotoszynianie, między innymi żołnierze batalionu zapasowego 56. Pułku Piechoty Wielkopolskiej, który utworzono z nadwyżek mobilizacyjnych i w sile około 1500 żołnierzy wysłano do Ośrodka Zapasowego 25. Dywizji Piechoty w Kielcach.
Niepełna lista ofiar sowieckich oprawców, które związane były z ziemią krotoszyńską, została wyryta na Krzyżu Katyńskim dłuta Andrzeja Opalińskiego, od 1991 roku znajdującym w kwaterze wojskowej krotoszyńskiego cmentarza parafialnego i z czasem uzupełniona na umieszczonej obok drewnianej "dostawce". Wykaz ten pierwotnie sporządzony został we współpracy z Lidią Ławniczak i rodzinami pomordowanych. W roku 2025 obok Krzyża stanęła tablica z wykazem pomordowanych uzupełnionym przez historyków: dr. Edwarda Jokiela, Antoniego Korsaka i Piotra Mikołajczyka.
KOZIELSK – KATYŃ
|
Nazwisko i imię |
Stopień |
Formacja |
Urodzony |
Dodatkowe informacje |
|
ANTOSZEWSKI Lech Józef |
por. rez. |
56 pp |
1911 w Berlinie |
prawnik, urzędnik Zarządu Miejskiego w Poznaniu |
|
BANASIEWICZ Teodor |
ppor. rez. |
|
1899 w Sulmierzycach |
urzędnik PKP, powstaniec wielkopolski |
|
CEREKWICKI Szczepan |
ppor. rez. |
70 pp |
1909 w Trzemesznie |
absolwent sem. na. w Koźminie, urz. ośw. w Jarocinie, naucz. w Ludwninowie |
|
CIEMNOCZOŁOWSKI Edmund |
por. rez. |
59 pp |
1902 w Rogowie |
nauczyciel, rodzina w Krotoszynie |
|
DŁUGOSZ Mieczysław |
ppor. rez. |
BP MSW |
1910 w Ostrogu n. Horyniem |
inżynier leśnik |
|
DAJEWSKI Marceli |
ppor. rez. |
56 pp |
1906 w Lesznie |
sędzia Sądu Grodzkiego w Koźminie |
|
DRECKI Edmund |
ppor. rez. |
|
1897 w Miłosławiu |
powstaniec wielkopolski, inżynier, nadleśniczy w Kościerzynie |
|
FIBAK Leonard |
ppor. rez. |
70 pp |
1903 w Żninie |
absolwent Gimnazjum w Krotoszynie, farmaceuta |
|
GIDASZEWSKI Stanisław |
ppor. lotnictwa |
3 p.lot. |
1913 w Kiełczewie |
absolwent Gimnazjum w Krotoszynie, mieszkaniec Kromolic k. Krotoszyna |
|
GOLIASZ Ryszard Piotr |
ppor. rez. |
56 pp |
1907 w Kleszczowie |
absolwent Uniwersytetu Poznańskiego, nauczyciel w Kościanie |
|
HASCHEK Franciszek |
ppor. |
56 pp |
1914 w Sarajewie |
pracownik Państwowej Wytwórni Prochu w Pionkach, absolwent Gimnazjum |
|
JANDA Wacław |
ppor. rez. |
69 pp |
1887 w Stanisławowie |
Kierownik i nauczyciel Szkoły w Gorzupi k. Krotoszyna |
|
KOWALCZYK Adam |
kpt. sł. st. |
56 pp i 3 pp KOP |
1894 w Nowej Wsi |
kwatermistrz |
|
KWAPISZEWSKI Andrzej |
por. rez. |
56 pp |
1897 w Brześciu |
absolwent Uniwersytetu Poznańskiego, Bank Rolny w Poznaniu |
|
LUDWICZAK Edward |
por. rez. |
17 p.uł. |
1911 w Krotoszynie |
absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, nauczyciel |
|
ŁĄCZEWNY Tomasz |
ppor. rez. |
56 pp |
1914 we Wronowie |
absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, nauczyciel w Gdyni |
|
MICHALAK Jan |
ppor. rez. |
70 pp |
1909 w Oberhausen |
absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, nauczyciel w Ligocie |
|
MOSKAU Antoni |
ppor. rez. |
3 p.lot. |
1904 w Sulmierzycach |
ekonomista |
|
NAWROCKI Władysław |
kpt. sł. st. |
56 pp |
1891 w Krotoszynie |
komendant PW Gostyń |
|
OPIELIŃSKI Edmund |
kpt. sł. st. |
17 pal z OZ Art. nr 7 |
1896 w Krotoszynie |
|
|
PALUSZKIEWICZ Władysław |
ppor. rez. |
7 bat. sap. |
1910 w Kobylinie |
absolwent Państwowej Szkoły Górniczej w Dąbrowie, inżynier |
|
PAWŁOWSKI Jan Baptysta |
por. rez. |
22 p.uł. |
1909 w Kirchhein |
notariusz zamieszkały w Krotoszynie |
|
PSUJA Bolesław |
ppor. rez. |
56. pp |
1909 w Gostyniu |
urzędnik ZUS w Poznaniu |
|
ROBACZYK Józef |
ppor. rez. |
75 pp |
1908 w Eichel |
absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, nauczyciel |
|
SINIECKI Władysław |
por. rez. |
7. Szp. Okr. |
1903 w Koźminie |
pracownik naukowy (adiunkt) Uniwersytetu Poznańskiego |
|
STĘCZNIEWSKI Michał |
por. rez. |
|
1885 w Sulmierzycach |
farmaceuta z Poznania |
|
SYNORADZKI Telesfor |
por. san. rez. |
7. Szp. Okr. |
1894 w Michalinowie |
lekarz internista, doktor medycyny, dyrektor szpitala w Koźminie |
|
TETZLAFF Bronisław |
por. rez. |
57 pp |
1895 w Dzielicach |
prawnik, sędzia, adwokat |
|
WEISS Czesław Antoni |
por. rez. |
CWŁ |
1891 w Łosińcu |
absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego, gospodarz z Wyk k. Rozdrażewa |
|
WOŁOSIANKO Michał |
kpt. |
56 pp |
1901 w Łyścu Starym |
absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, lekarz internista |
|
WORONOWICZ Edward |
por. rez. |
|
1897 w Petersburgu |
absolwent U. Poznańskiego, starosta powiatu koźmińskiego z lat 1927–1928 |
|
WÓJCIKIEWICZ Zbigniew Kajetan |
ppor. rez. |
55 pp |
1907 w Czeladzi |
urzędnik Izby Skarbowej w Poznaniu, rodzina w Krotoszynie |
OSTASZKÓW – MIEDNOJE
|
Nazwisko i imię |
Stopień |
Formacja |
Urodzony |
Dodatkowe informacje |
|
ANDRZEJEWSKI Władysław |
post. |
sł. pom. PP |
1900 w Kromolicach |
KPP w Krotoszynie, zamieszkały w Wyganowie |
|
BIAŁKOWSKI Józef |
post. |
PP |
1897 w Koźminie |
KPP w Białymstoku, strażnik w Berezie Kartuskiej |
|
GĄTOWSKI Franciszek |
st. post. |
PP |
1894 w Dobrzycy |
KPP w Łucku |
|
GRUSZCZYŃSKI Leonard |
st. post. |
PP |
1898 w Błaszkach |
KPP w: Chodzieży, Krotoszynie i w, Borku |
|
JANCZAK Ignacy |
post. |
PP |
1902 w Katarzynowie Nowym |
KPP w Brudzewie, rodzina w Krotoszynie |
|
JÓŹWIAK Kazimierz |
st. post. |
PP |
1891 w Turostowie |
KPP w Koźminie |
|
KAŹMIERCZAK Tomasz |
st. post. |
PP |
1892 w Janowie |
|
|
KLINIK Józef |
st. post. |
PP |
1890 w Bułakowie |
powstaniec wielkopolski, KPPP w Ostrowie |
|
KOCIOŁEK Władysław |
przod. |
PP |
1896 w Piątkowej |
posterunki w Sulmierzycach i Zdunach |
|
KOZIETULSKI Przemysław Piotr |
por. sł. st. |
56 pp, KOP |
1911 w Żyrardowie |
delegowany do Korpusu Ochrony Pogranicza, rodzina w Krotoszynie |
|
KRAWCZYŃSKI Kazimierz |
post. |
PP |
1913 w Kobylinie |
posterunek w Hrebennem |
|
KUCZYŃSKI Piotr |
post. |
PP |
1888 w Smolicach |
posterunek w Borui Kościelnej |
|
MARCINIAK Józef |
plut. sł. st. |
9 pp |
1901 w Koźminie |
rodzina w Koźminie |
|
MAREK Józef |
przod. |
PP |
1901 w Grębowie |
KPP w Poznaniu |
|
MATUSZKIEWICZ Teodor |
post. |
PP |
1890 w Koźminie |
KPP w Poznaniu |
|
MICHALCZYK Antoni |
st. przod. |
PP |
1890 w Granówku |
KPP w Krotoszynie |
|
PIENIĘŻNY Stanisław |
st. post. |
PP |
1901 w Rozdrażewie |
KWPP w Poznaniu |
|
SAUER Reinhold |
st. post. |
PP |
1900 w Augustynowie |
KPP w Poznaniu |
|
WASIAK Tomasz |
przod. |
PP |
1897 w Świnkowie |
KMPP w Poznaniu i KPP w Odolanowie |
|
WIERCIŃSKI Michał |
przod. |
PP |
1903 w Lublinie |
komendant posterunku w Witkowie, rodzina w Krotoszynie |
|
WOJTASZEK Stanisław |
post. |
PP |
1910 |
KPP w Krotoszynie |
STAROBIELSK – CHARKÓW (PIATICHATKI)
|
Nazwisko i imię |
Stopień |
Formacja |
Urodzony |
Dodatkowe informacje |
|
BARTECKI Teodor Wojciech |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25. DP |
1910 w Chabsku |
prawnik |
|
BARTKOWIAK Zenon |
ppor. rez. |
56 pp |
1914 w Kozich Laskach |
absolwent Gimnazjum Humanistycznego w Poznaniu |
|
BENDLEWICZ Jan |
por. rez. |
56 pp |
1892 w Pleszewie |
zastępca burmistrza w Pleszewie |
|
BUDZYŃSKI Stanisław |
ppor. rez. |
56 pp |
1901 w Poznaniu |
nauczyciel w Czerminie |
|
BYCZKOWSKI Edward |
ppor. rez. |
56 pp |
1909 w Lądku |
urzędnik ZUS w Poznaniu |
|
CHODKIEWICZ Stanisław |
por. rez. |
56 pp z OZ 25. DP |
1902 we Lwowie |
inżynier rolnik, pracownik Państwowego Banku Rolnego w Poznaniu |
|
CHYŁKA Feliks |
ppor. rez. |
60 pp z OZ 25. DP |
1915 w Ustkowie |
lekarz |
|
CIĄŻYŃSKI Teodor |
por. |
7 psk |
1895 w Pleszewie |
ziemianin, syn dzierżawcy z Ustkowa |
|
CYNKUTIS Edward |
ppor. rez. |
41 pp |
1901 w Bachmaczu |
urzędnik, rodzina w Krotoszynie |
|
CZECH Józef Antoni |
ppor. rez. |
56 pp |
1905 w Stawiszynie |
pracownik naukowy, lekarz w Poznaniu |
|
DOROSZ Stanisław |
ppor. sł. st. |
65 pp |
1911 w Rajtarowicach |
podkom. Komisariatu Straży Granicznej w Krotoszynie |
|
FIGLUS Ludwik |
kpt. w st. sp. |
|
1889 w Jasnym Polu |
administrator majątku w Świnkowie, zamieszkały w Poznaniu |
|
FILODA Franciszek |
ppor. rez. |
56 pp |
1895 w Wojciechowie |
handlowiec |
|
FRĄCKOWIAK Ignacy |
ppor. rez. |
70 pp |
1907 w Sarbiewie |
nauczyciel w Bułakowie, Gościejewie, Wyrębinie i w Zalesiu Wielkim |
|
GIBASIEWICZ Jan |
por. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1900 w Krotoszynie |
prawnik, wiceburmistrz Krotoszyna |
|
GRZESZKOWIAK Włodzimierz Dominik |
ppor. rez. |
56 pp |
1909 w Kwieciszewie |
Wojewódzki Instruktor Pożarnictwa |
|
HECHMANN Jan |
ppor. rez. |
56 pp |
1901 w Berlinie |
zamieszkały w Krotoszynie, kupiec |
|
HĘĆKA Stanisław |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1902 w Rosoczycy |
kierownik szkoły powszechnej |
|
JABŁECKI Edward |
por. sł. st. |
56 pp |
1909 |
|
|
JARMIŃSKI Walenty |
kpt. adm. san. |
4. Szp. Okr. |
1897 w Koźminie |
|
|
KACZMAREK Edward |
por. int. rez. |
PKU Poznań |
1894 w Rozdrażewie |
właściciel sklepu w Poznaniu |
|
KAPAŁA Józef |
kpt. sł. st. |
56 pp z OZ 25 DP |
1898 w Wierchomli |
zastępca oficera mobilizacyjnego, zamieszkały w Krotoszynie |
|
KEMPA Jan |
por. rez. |
56 pp |
1911 w Blumenthal |
student farmacji Uniwersytetu Poznańskiego |
|
KOŁASKI Zbigniew |
por. rez. |
56 pp |
1908 w Koźminie |
absolwent Państwowej Szk. Budowlanej w Poznaniu, przedsiębiorca budowlany |
|
KUNA Marian Tadeusz |
por. sł. st. |
56 pp z OZ 25 DP |
1909 |
zamieszkały w Krotoszynie |
|
KWIATKOWSKI Bronisław |
kpt. |
56 pp, KOP |
1897 w Trzemesznie k. Mogilna |
delegowany do Korpusu Ochrony Pogranicza |
|
LEJA Józef |
ppor. rez. |
56 pp i 60 pp z OZ 25 DP |
1907 w Szklarce |
kierownik szkoły powszechnej w Grudzielcu |
|
LEWIŃSKI Czesław |
mjr sł. st. |
56 pp z OZ 25 DP |
1897 w Mińsku Litewskim |
dowódca batalionu zapasowego z ośrodka zapasowego 25 Dywizji Piechoty |
|
ŁEŃSKI Czesław |
ppor. rez. |
56 pp |
1911 w Poznaniu |
technik budowlany |
|
MALINOWSKI Piotr |
por. rez. |
56 pp |
1909 w Stężycy |
technik mechanik kolejowy Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych |
|
MARKIEWICZ Stefan |
por. int. |
4 psk |
1892 w Roszkach |
PKU Krotoszyn i in. |
|
MOCEK Czesław |
mjr sł. st. |
56 pp |
|
mieszkaniec Krotoszyna |
|
NABZDYK Józef |
ppor. |
56 pp |
1895 w Lutogniewie |
kupiec w Krotoszynie, ekspedient w Lesznie |
|
OFIERZYŃSKI Konrad |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1909 w Poznaniu |
ekonomista, naczelnik poczty w Obornikach |
|
OTTO Jan August |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1912 w Piaskach |
zamieszkały w Poznaniu |
|
PLEWA Jarosław |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1913 w Oberhausen |
Student prawa Uniwersytetu Poznańskiego, zamieszkały w Zdunach |
|
ROBACZYK Stanisław |
ppor. rez. |
56 pp |
1915 w Krotoszynie |
absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, nauczyciel |
|
RUX Jan Feliks |
por. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1920 w Koronowie |
przemysłowiec |
|
SIKORA Stanisław |
kpt. sł. st. |
56 pp z OZ 25 DP |
1895 w Górze |
komendant PW Śrem |
|
SUMIŃSKI Tadeusz |
por. sł. zdr. |
4. Szp. Okr. |
1905 w Rakoniewicach |
absolwent Gimnazjum w Krotoszynie, farmaceuta |
|
SZÓSTAK Antoni |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1912 w Salni k. Krotoszyna |
zamieszkały w Salni, student prawa Uniwersytetu Poznańskiego |
|
WÓJCIŃSKI Alfred Wilhelm |
kpt. br. panc |
61 dywizjon panc. |
1904 w Krotoszynie |
|
|
ZAREMBA Alfons Leon |
por. sł. zdr. rez. |
2. Szp. Okr. |
1910 w Sulmierzycach |
absolwent Gimnazjum w Krotoszynie, stomatolog w Gnieźnie |
|
ZEMSKI Julian Teodor |
ppor. rez. |
56 pp z OZ 25 DP |
1905 w Wilhelmsburgu |
nauczyciel, TWU „Westa” Poznań |
|
ŻERDZIŃSKI Edmund |
ppor. rez. |
56 pp |
1914 w Düsseldorfe |
urzędnik ZUS w Poznaniu |
tzw. UKRAIŃSKA LISTA KATYŃSKA
|
Nazwisko i imię |
Stopień |
Formacja |
Urodzony |
Dodatkowe informacje |
|
LASKOWSKI Leon |
post. w st. sp. |
PP |
1900 w Krotoszynie |
KPP we Lwowie |
|
MAJCHERKIEWICZ Stanisław |
ppor. rez. |
56 pp |
1898 w Koźminie |
uczeń gimnazjów w Koźminie i Krotoszynie, prawnik, sędzia |
|
ZIÓŁKOWSKI Antoni |
st. post. |
PP |
1906 w Piotrkowicach |
KPP w Ligocie i w Krotoszynie |
tzw. BIAŁORUSKA LISTA KATYŃSKA
|
Nazwisko i imię |
Stopień |
Formacja |
Urodzony |
Dodatkowe informacje |
|
STOCHAJ Edmund |
sierż. sł. st. |
56 pp |
1900 |
|
|
SUCHORZEWSKI Szczepan |
pchor. rez. |
|
1911 |
nauczyciel w Kobylinie i Krotoszynie |
